Gouden tips:  Gedragsbeïnvloeding

Zorgen dat mensen hun afval niet op straat gooien. Van schoon ‘gewoon’ maken en van samen de buurt opruimen leuk werk maken. Het is op verschillende manieren mogelijk om het afvalgedrag van mensen positief te beïnvloeden. Bijvoorbeeld door subtiel in te spelen op menselijke gewoontes, maar ook door de inrichting van de openbare ruimte slim te gebruiken. Deze praktische tips helpen je daarbij. Op zoek naar een brede aanpak die u van analyse tot uitvoering ondersteunt? Neem dan ook ons Stappenplan voor gedragsverandering door.

1 Benut automatismen en gewoontes

Ongeveer 80% van ons gedrag is onbewust en gebaseerd op automatismen. Sluit daarom aan bij gewoontes die men toch al heeft en koppel hier op het juiste moment het gewenste weggooigedrag aan. Mensen willen bijvoorbeeld bij de uitgang van een park van hun afval af. Wie goed zichtbare afvalbakken op deze ‘overgangslocaties’ plaatst, heeft meer kans dat het afval in de bakken belandt. Via stickers op deze bakken communiceren is extra effectief, omdat mensen dan eerder de boodschap met de handeling associëren.

Inspiratielijst voorkomen zwerfafval in de openbare ruimte Zwerfafval: Met automatisch gemak gooi je het in de afvalbak Stappenplan voor gedragsverandering

Toon alle documenten

2 Benadruk op een positieve manier dat schoon normaal is

Mensen laten onbewust hun gedrag beïnvloeden door anderen. Dit kun je gebruiken om positief gedrag te stimuleren. Met de boodschap dat ‘de meeste mensen hun afval in de afvalbak gooien’, prikkel je mensen bijvoorbeeld om zich aan de sociale norm te houden. Beelden van grote bergen afval na een opschoonactie werken juist averechts: ze kunnen impliciet het signaal geven dat afval op de grond normaal is. Verder helpt het onder meer als je laat zien dat veel ‘leuke’ mensen ook wel eens iets van een ander opruimen (zoals bij Supporter van Schoon), want veel mensen horen graag bij de ‘leuke’ mensen.

Inspiratielijst voorkomen zwerfafval in de openbare ruimte Stappenplan voor gedragsverandering Negen handvatten voor beïnvloeding mobiliteitsgedrag

Toon alle documenten

3 Eerst klein verzoek, dan groot verzoek

Mensen handelen onbewust graag consistent. Als ze dus een keer ‘ja’ hebben gezegd tegen een klein verzoek willen ze daarna ook ‘ja’ zeggen tegen een groter verzoek (als het over hetzelfde onderwerp gaat). De truc van deze bewezen ‘foot in the door-methode’ is om de eerste keer klein te beginnen en een toezegging te vragen voor iets dat weinig moeite kost. Neem een handtekening onder een petitie die afval op straat wil tegengaan of een sticker ‘Ik ruim afval op’. Als je daarna iets groters vraagt, zoals deelname aan een opruimactie, verlenen mensen vanuit hun consistentie eerder hun medewerking.

Bijplaatsingen bij afvalcontainers Voorbij Bijplaatsingen

Toon alle documenten

4 Maak schoonmaken leuk

Een schoolplein, park of buurt schoonmaken maak je aantrekkelijker als je de nadruk legt op positieve sociale aspecten: je ruimt samen op en maakt de wijk weer spik en span, prettiger en leefbaarder. Maak tijdens een Opschoondag ook ruimte voor ontspanning met elkaar zoals een koffiepauze, lunch of borrel. Activiteiten voor kinderen werken beter als je er spelelementen aan toevoegt. Schoonmaken inzetten als straf of als verplichte taak zorgt dat mensen zich er juist niet (meer) mee willen associëren.

Burgerparticipatie in de praktijk - Schimmelplein

Toon alle documenten

5 Maak als eerste een positief gebaar

Als je iets van een ander krijgt ben je geneigd iets terug te doen. Mensen die zien dat de vrijwilligers, organisaties of gemeentes het goede voorbeeld geven en zich inzetten voor jouw omgeving, willen daarna ook vaker zelf een steentje bijdragen. Waar mensen bijvoorbeeld een kunststofcontainer krijgen, doen ze actiever mee aan gescheiden inzameling. Als een gemeente een afvalbak in de speeltuin plaatst, zullen ze beter met hun afval omgaan. Inwoners invloed geven via een budget of verantwoordelijkheid voor hun eigen omgeving zorgt voor nog meer eigen initiatief en betrokkenheid.

Van bijplaatsen naar bijdragen Participeren doe je zo

Toon alle documenten

6 Maak gebruik van een rolmodel

Mensen zijn geneigd om mee te bewegen met wie ze aardig vinden, in wie ze zichzelf herkennen en tegen wie ze opkijken. Daarom krijgen mensen met een voorbeeldfunctie sneller navolging van anderen. Een deskundige, docent of een bekend succesvol iemand kun je daarom goed gebruiken als ambassadeur voor je boodschap, campagne of initiatief. Zorg wel dat het ‘echt’ blijft overkomen en de ‘boegbeelden’ geloofwaardig achter hun verhaal staan. Mensen merken het snel als het alleen een ‘reclamespotje’ is.

Stappenplan voor gedragsverandering

Toon alle documenten

7 Creëer waarde door schaarste

Een product of dienst wordt aantrekkelijker als je het schaars maakt. Neem een initiatief om de adoptie van afvalbakken te stimuleren. Als je aankondigt dat er vanwege groot succes nog maar een klein aantal afvalbakken te adopteren is, maak je de adoptiebak tot een schaars en extra gewild object.

Stappenplan voor gedragsverandering

Toon alle documenten

8 Zet belonen in om goed gedrag te stimuleren

Belonen prikkelt mensen om het gewenste gedrag uit te proberen en tot een gewoonte maken. Bijkomend voordeel is dat mensen die al ‘het juiste’ doen hun gedrag positief bevestigd zien. Een beloning hoeft zeker niet financieel te zijn. Een sympathieke blijk van waardering (bloemetje) of een kleine tegenprestatie (bezems schenken) is vaak al genoeg. Ook werkt een beloning voor je club of buurt beter dan een individuele beloning om intrinsieke motivatie te bereiken. Een beloning gericht op intrinsieke motivatie kun je daarbij beter achteraf als verrassing geven.

'Afval loont!' Onderzoek naar beloningssystemen voor zwerfafval Goed afvalgedrag belonen loont Handleiding Schoon Belonen

Toon alle documenten

9 Geef mensen met subtiele signalen een duwtje in de goede richting

Je kunt de inrichting van de omgeving gebruiken om het gedrag van mensen onbewust te sturen door te werken met primes en nudges. Nudges zijn ‘subtiele duwtjes in de gewenste richting’, zoals voetstappen op de grond richting een afvalbak. Primes zijn zaken die mensen associëren met een bepaalde stemming of situatie. Een schone en glimmende vloer, een frisse geur en genoeg licht dragen bijvoorbeeld bij aan een prettige omgeving. Mensen passen hun gedrag hierop aan en zorgen dan ook beter dat de omgeving schoon blijft.

Inspiratielijst voorkomen zwerfafval in de openbare ruimte Zwerven door de stad

Toon alle documenten

Nieuwe Gouden Tips: Gedragsbeïnvloeding

Gedragsbeïnvloeding is heel actueel en wordt door diverse partijen ingezet in de strijd tegen zwerfafval. Op basis van onze kennis en ervaring hebben we daarom Gouden Tips Gedragsbeïnvloeding geschreven.
Direct aan de slag? Lees dan ook ons Stappenplan voor gedragsverandering.

Vernieuwde Gouden Tips: Winkelgebieden

Er komt steeds meer kennis bij over hoe we zwerfafval het beste kunnen aanpakken. Deze nieuwe kennis verwerking wij in de Gouden Tips.
Daarom zijn de Gouden Tips Winkelgebieden recent helemaal vernieuwd!
Meer tips voor winkelgebieden? Raadpleeg dan de Tips voor schone winkelgebieden.

 

Gouden Tips in de maak: Bijplaatsingen

Er zijn al heel veel Gouden Tips, maar er komen er nog meer bij!
Momenteel wordt hard gewerkt aan Gouden Tips Bijplaatsingen, om ook voor dit probleem enkele handige tips en handvatten te kunnen bieden.
Kun je hier niet op wachten? Lees dan alvast onze Handreiking voorkomen bijplaatsingen.